· نتيجهگيري
سرمايه اجتماعي و اشکال گوناگون آن، در دو دهه اخير به عنوان يکي از کانونيترين مفاهيم در علوم اجتماعي ظهور و بروز يافته است. فرض بنيادين که پشت سرمايه گذاري در روابط اجتماعي وجود دارد، نسبتاً ساده و روشن است؛ يعني سرمايه گذاري در روابط اجتماعي با سودهاي مورد انتظار. افراد براي توليد سود در تعاملات و شبکههاي اجتماعي شرکت ميکنند و منابع موجود در شبکههاي مشارکت، افزايش سود ميشود.
همچنين بدون سرمايه اجتماعي، استفاده از ديگر سرمايهها به طور بهينه انجام نخواهد شد.در جامعهاي که فاقد سرمايه اجتماعي کافي ميباشد، ساير سرمايهها ابتر ميمانند و تلف ميشوند. در واقع سرمايه اجتماعي را ميتوان حاصل روابط مبتني بر اعتماد در جامعه دانست و آن به مجموعه منابعي که در ذات روابط اجتماعي بوجود ميآيند و زندگي اجتماعي را دلنشينتر و مطلوبتر ميسازد، اطلاق کرد. از طرفي پرداختن به مسايل نظري و اجرايي "سرمايه اجتماعي" و نيز تبيين الزامات نهفته در آن براي توسعه اقتصادي، اجتماعي، جالب و اساسي است. سرمايه اجتماعي در حقيقت تمام الزاماتي را که براي توسعه و به ويژه توسعه شتابان جامعه ضرورت دارند، در خود جاي ميدهد. به طوري که به کارگيري درست سرمايه اجتماعي در فرآيند توسعه، باعث رونق کشور در ابعاد سياسي، اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي ميشود.
از تفاوت هاي عمده سرمايه اجتماعي با ديگر سرمايه ها، نظير سرمايه اقتصادي و سرمايه انساني اين است که سرمايه اجتماعي مالکيت فردي ندارد و محصول زندگي جمعي و متعلق به اعضاي ان جامعه است که در صورت مصرف، نه تنها کاهش نمييابد بلکه ممکن است افزايش يابد. مثلاً هر چه شخص خود را در اشتراکات گروه بيشتر سهيم ببيند، احساس اشتراک شخص افزايش مييابد. اين (سرمايه اجتماعي) فقط در درون گروه يا انجمن يا شبکه اجتماعي توليد ميشود.
در هر جامعهاي که افراد آن جامعه به اشکال مختلف عضوي از گروه يا انجمن يا صنفي هستند، داراي اعتماد به نفس بيشتر نسبت به جامعه ميشوند و درصد اعتماد و مسئوليت شان نسبت به گروه و حتي بيرون گروه بسيار بيشتر ميشود. کنترل اجتماعي آسانتر، حمايت خانوادگي و خويشي، برقراري شبکههاي فراخانوادگي (مثل صندوقهاي قرضالحسنه) و ايجاد فرهنگ مدني قوي از فوايد و نتايج مثبت سرمايه اجتماعي در جامعه است.
البته سرمايه اجتماعي در جوامع کهن با سابقه تمدني ، فراوان يافت مي شود. اين جوامع در طي ساليان متمادي با کسب تجربه اجتماعي و انتقال آن از نسلي به نسل ديگر در ابعاد مختلف (سياسي ، اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي ) جايگاه ويژه اي کسب کردند که روابط بين شهروندان را تسهيل کرده است. وجود سرمايه اجتماعي در اين جوامع سبب شده است تا ديگر کشورها از طريق مطالعه و تحقيق در اين جوامع ، درصدد کسب تجربه و بکارگيري آن در جوامع خود برآيند.
ايران نيز از قبيل چنين جوامعي است که در آن ، سرمايه اجتماعي فراواني وجود دارد. مردم به يکديگر اعتماد دارند، احساس تعلق و ترحم ميکنند، در مراسم ها انسجام دارند، مشارکت مدني خوبي صورت ميگيرد، از تماميت ارضي دفاع ميکنند. مهم آنست که همه اين اشکال سرمايه اجتماعي بايد تقويت و حفظ شود.
يکي از نمونههاي سرمايه اجتماعي در ايران همکار و همياري مردم در مراسم ازدواج ، عزاداري و مناسبت هاي اجتماعي ديگر است که به همديگر ياري مي رسانند و اين ياريگري ، نشان از اعتماد مردم به همديگر است که در ازدواج ها با کمک کردن در تهيه جهيزيه و اعطاي پول به صورت قرض الحسنه ، خانواده ها را در اين امر مهم کمک کار مي شوند. در برخي مناطق ايران ديده شده است در هنگام فوت يکي از اهالي ، همسايگان ، مبالغي تهيه و در برگزاري مراسم ختم مشارکت مي کنند که اين ياريگري ها از سرمايه ارزشمند اجتماعي در کشور است و بايد تقويت شود.
همکاري و همدلي مردم ايران در زمان هشت سال دفاع مقدس ، مشارکت مردم در بازسازي مناطق جنگ زده ، حضور گسترده در انتخابات ، همين طور کمک رساني به مردم مناطق زلزله زده ، مشارکت در جشن نيکوکاري ، خيرين مدرسه ساز و.... نشان از وجود سرمايه اجتماعي و اعتماد اجتماعي در اين سرزمين کهن است و جامعه ايران را به يک جامعه مشارکتي تبديل کرده است و اين موارد بايد به همدلي بلندمدت تبديل شود و به زمان خاص محدود نباشد.
تاکيد مي شود اعتماد اجتماعي سنگ بناي رابطه سالم در جامعه است و افزايش اعتماد متقابل ميتواند به نحو قابل توجهي کارايي يک نظام را بالا ببرد و اگر از حد فردي به سطح اجتماعي انتقال يابد، به عنوان يک سرمايه با ارزش تلقي ميشود.
در جهان ، سرمايه اجتماعي در شکل مدني آن و در قالب تشکلهاي غيردولتي، انجمنها و گروهها به ويژه در گروههاي کوچک غناي بيشتري دارد و افراد در اين گروهها ، رابطه عمودي (رييس و مرئوسي) ندارند بلکه رابطه افقي است ، خود را هم سطح يکديگر ميدانند که در چنين شرايطي امکان نوآوري وجود دارد.
اين سرمايه موجب پايين آمدن سطح هزينههاي تعاملات اجتماعي و اقتصادي و اقدامات مختلف ميگردد. زيرا وقتي اعتماد متقابل در جامعه و مناسبات از دست برود، هر فعال اقتصادي مجبور ميشود در معاملات با ديگران انواع تضمينها را بگيرد يا بدهد که انجام همه اين مسائل هزينه دارد و هزينهاش هم در نهايت به کل جامعه تحميل ميشود.
در پايان يادآوري ميشود که وظيفه برنامه ريزان اجتماعي است که سرمايه اجتماعي ايجاد ، حفظ و تقويت کنند که براي بقاي جامعه ضروري است.
(( قابل توجه ... در صورت استفاده از مطالب ، ذکر منبع ضروري است.))
· منابع و ماخذ
1- ازکيا، مصطفي و غفاري، غلامرضا،(1383)، توسعه روستايي باتاکيد برجامعه روستايي ايران، تهران، نشر ني
2- پاتنام، روبرت (1379)، دموکراسي و سنتهاي مدني، ترجمعه محمدتقي دلفروز، تهران، انتشارات روزنامه سلام
3- بي نام، سرمايه اجتماعي، روزنامه همشهري، شمارة2931 ، چهارشنبه9/27 /1381
4- خواجه پور خوئي، بيژن، سرمايه اجتماعي به عنوان يک عامل بهرهوري اقتصادي، سمينار سرمايه اجتماعي و جامعه مدني ايراني، تهران،10/23 /1381
5- فرهادي، مرتضي، (1373)، فرهنگ ياريگري، تهران، مرکز نشر دانشگاهي
6- فوکوياما، فرانسيس،(1379) ، پايان نظم، ترجمه غلامعباس توسلي، تهران، شابک
7- کلمن، جيمز،(1377)، بنيادهاي نظريه اجتماعي، ترجمه منوچهر صبوري، تهران، نشر ني
9- محسني تبريزي، عليرضا،(1369)، بررسي زمينههاي مشارکتي روستاييان و ارتباط آن با ترويج کشاورزي، تهران
9- CORNELA BUTLER FLORA, "BUILDING SOCIAL CAPITAL" ,NORTHCENTRAL, REGIONAL CENTER FOR RURAL DEVELOPMENT, IOWA STATEUNIVERSITY. eflora iastate, edu,1999 - www.ncrcrd.iastat.edu.
10 - FRANCIS FUKUYAMA, "SOCIAL CAPITAL AND CLCIL SOCITY"
GENERATION REFORM, 1999.P5 -/CONFERAVCE ON SECOND external Pubs/ft/seminar/1999/reforms/fukuyama.htm/www.imf.org
11- FRANCIS FUKUYAMA,"ECONOMIC GLOBALIZATION AND CULTURE", THE MERRILL LYNCH FORUM, 1997 - woml/forum/global.htm./www.ml.com
- 12- KRISHNA AND ELIZABETH SHRADER ANIRUDH, SOCIAL CAPITAL
SESSMENT TOOL ON SOCIAL CAPITAL AND POUERTY - REDUCTION THE, WORLDBANK, WASHINGTON D.C JUNE P22 - 24, 1999.
- 13- THE SOCIAL CAPITAL COMMUNITY BENCHMARK SURVEY
community survey/ undex.html/NATIONAL RESULTS 2001. - www.CFSV.org
- 14- THE WORLDBANK GROUP, SOCIAL CAPITAL FOR DEVELOPMENT,
Poverty/Scapital/whatsc.htm/WHATIS SOCIAL, CAPITAL? - www.worldbank.org
مطالب قبلي
سرمايه اجتماعي (4)
سرمايه اجتماعي (3)
سرمايه اجتماعي (2)
سرمايه اجتماعي (1)
